Droga do niezależności finansowej

008 Jak inwestować pieniądze? Vademecum początkującego inwestora cz. 4

Po artykułach dotyczących inwestowania w lokaty bankowe, fundusze inwestycyjne oraz produkty strukturyzowane nadszedł czas na artykuł dotyczący podstaw inwestowania w obligacje. Ostatnio bardzo głośno jest o emisjach obligacji przeprowadzanych przez banki (Getin, Alior, Bank Pocztowy). Moim zdaniem inwestycja w obligacje, szczególnie obligacje korporacyjne renomowanych przedsiębiorstw, staje się bardzo atrakcyjną formą pomnażania pieniędzy zapewniającą spore zyski przy określonym, niekoniecznie bardzo dużym ryzyku.

Co to są obligacje?

Cytując za Wikipedią obligacja to papier wartościowy emitowany w serii, w którym emitent stwierdza, że jest dłużnikiem obligatariusza i zobowiązuje się wobec niego do spełnienia określonego świadczenia[1].

Obligacja więc to, podobnie jak akcja, papier wartościowy poprzez zakup którego stajemy się wierzycielem emitenta. Emitent w zamian za udzielenie mu finansowania (pożyczki) gwarantuje wykup obligacji w określonym momencie w przyszłości oraz zobowiązuje się do okresowych (lub raz w momencie wykupu) płatności odsetek stanowiących zapłatę dla inwestorów za powierzenie emitentowi określonej kwoty pieniędzy lub jak w przypadku obligacji zerokuponowych po prostu ich wykup po cenie nominalnej. Obligacja, w przeciwieństwie do akcji, nie daje inwestorowi żadnych praw własnościowych, jak na przykład głos na Walnym Zgromadzeniu Akcjonariuszy czy prawo do dywidendy.

Typy obligacji

Ze względu na rodzaj emitenta obligacje dzielimy na:

  • obligacje skarbowe – emitowane przez Skarb Państwa, charakteryzujące się najwyższym bezpieczeństwem ale i najniższą rentownością
  • obligacje komunalne – emitowane przez jednostki samorządu terytorialnego
  • obligacje korporacyjne – emitowane przez przedsiębiorstwa, w tym np. banki, charakteryzujące się najwyższą rentownością, ale też potencjalnie najwyższym ryzykiem kredytowym, czyli ryzykiem, że emitent nie wypłaci odsetek w terminie lub nie wykupi obligacji w terminie

Ze względu na termin zapadalności obligacji, czyli okres od emisji do ich wykupu, obligacje dzielimy na:

  • krótkoterminowe – do 1 roku
  • średnioterminowe – od 1 roku do 5 lat
  • długoterminowe – powyżej 5 lat

Ze względu na oprocentowanie obligacje można podzielić na:

  • obligacje o stałym oprocentowaniu – rentowność obligacji jest znana z góry, wypłata odsetek następuje kwartalnie, półrocznie, rocznie lub na koniec okresu inwestycji
  • obligacje o zmiennym oprocentowaniu – stopa oprocentowania zmienia się w kolejnych terminach płacenia odsetek. Oprocentowanie to zależy najczęściej od stopy procentowej po której banki wymieniają między sobą pieniądze na rynku międzybankowym (w Polsce to WIBOR) plus określona marża, np. dla płatności półrocznych stopa procentowa może wynosić WIBOR 6M + 2%
  • obligacje indeksowane – konstrukcja oprocentowania jest podobna do obligacji o zmiennym oprocentowaniu, przy czym zamiast WIBOR bazą jest poziom inflacji podawany przez GUS. Może to być poziom inflacji poprzedzający okres odsetkowy i wtedy oprocentowanie na najbliższy okres odsetkowy jest znane lub może to być poziom inflacji w danym okresie odsetkowym i wtedy poziom oprocentowania jest znany dopiero po zakończeniu najbliższego okresu odsetkowego
  • obligacje zerokuponowe – emitent nie wypłaca odsetek a jedynie wykupuje obligacje po cenie nominalnej w dacie zapadalności. Zysk inwestora polega na tym, że obligacje te są sprzedawane poniżej ceny nominalnej (z dyskontem) – od wysokości dyskonta zależy ich rentowność. Przykładowo obligacje roczne zerokuponowe o nominale 100 zł sprzedawane po cenie emisyjnej 95 zł, czyli z dyskontem 5 zł dają rentowność równą 5.26% (5/95*100)

W dalszej części artykułu opiszę pokrótce obligacje skarbowe oraz obligacje korporacyjne jako najpopularniejsze typy obligacji.

Obligacje skarbowe

Obligacje skarbowe są emitowane przez państwo a ich wykup jest gwarantowany przez Skarb Państwa. Wynika z tego prosty wniosek, że są to najbezpieczniejsze formy obligacji, ponieważ jedynie upadłość państwa mogłaby doprowadzić do tego, że obligacje nie zostaną wykupione. Z tego względu obligacje skarbowe uważa się za najbezpieczniejszą formę inwestycji, bezpieczniejszą nawet niż lokaty bankowe.

Po co Skarb Państwa emituje obligacje?

Odpowiedź jest bardzo prosta – jest to jeden ze sposobów finansowania deficytu budżetowego przez państwo. Państwo w ten sposób pozyskuje środki na finansowanie wydatków bieżących przewyższających wpływy do budżetu.

Typy obligacji skarbowych

Państwo emituje obligacje hurtowe przeznaczone dla inwestorów instytucjonalnych, głównie banków, które kupują obligacje na przetargach organizowanych przez Ministerstwo Finansów. Inwestorzy indywidualni mogą kupić tego typu obligacje na rynku wtórnym GPW. Drugim typem obligacji emitowanych przez Skarb Państwa są obligacje detaliczne przeznaczone dla osób fizycznych. Obligacje te sprzedawane są co miesiąc przez Skarb Państwa a ich cena emisyjna zawsze wynosi 100 zł, co powoduje, że bariera wejścia jest bardzo niska. Inwestorzy mogą je kupić poprzez sieć oddziałów Banku PKO BP oraz biura maklerskie Banku PKO BP, ale oczywiście najwygodniej jest je kupić przez telefon lub za pośrednictwem internetu. Obecnie Skarb Państwa emituje 4 rodzaje obligacji detalicznych:

  • 2-letnie (DOS – Dwuletnie Oszczędnościowe Stałoprocentowe) o stałym oprocentowaniu. Obligacje te są obecnie oferowane ze stopą procentową 2% kapitalizowaną rocznie, tj. odsetki narosłe po pierwszym roku oszczędzania są doliczane do salda obligacji i w drugim roku na odsetki pracuje kapitał powiększony o narosłe odsetki. Po 2 latach oszczędzania zysk z każdej obligacji o nominale 100 zł wyniesie zatem 4.04 zł
  • 3-letnie (TOZ – Trzyletnie Oszczędnościowe Zmiennoprocentowe) o zmiennym oprocentowaniu. Obecne oprocentowanie obligacji 3-letnich wynosi 2.1% w pierwszym okresie odsetkowym trwającym 6 miesięcy. W następnych okresach odsetkowych oprocentowanie jest równe stawce WIBOR 6M. Odsetki są wypłacane inwestorowi po każdym okresie odsetkowym, tj. co 6 miesięcy
  • 4-letnie (COI – Czteroletnie Oszczędnościowe Indeksowane) to obligacje indeksowane inflacją. Oprocentowanie obligacji w pierwszym roku wynosi 2.30% a w kolejnych jest uzależnione od inflacji i jest wyliczane wg wzoru: inflacja za ostatnie 12 miesięcy poprzedzających miesiąc emisji danej serii obligacji + marża w wysokości 1.25%. Jeśli inflacja będzie poniżej 0% to do wzoru będzie użyta wartość 0%. Odsetki od obligacji 4-letnich są wypłacane co roku
  • 10-letnie (EDO – Emerytalne Dziesięcioletnie Oszczędnościowe) to również obligacje indeksowane inflacją, przy czym w przypadku tych obligacji oprocentowanie w pierwszym okresie odsetkowym (roku) wynosi 2.50% a w kolejnych latach marża odsetkowa ponad poziom inflacji wynosi 1.50%. Narosłe odsetki są co roku kapitalizowane i doliczane do salda, czyli powiększają kapitał na koniec poprzedniego okresu odsetkowego.

Wszystkie obligacje skarbowe można przedstawić do wcześniejszego wykupu, ale jest to obarczone dodatkową opłatą za wcześniejszy wykup. Opłata ta wynosi 0.70 zł za obligacje 2-, 3- i 4-letnie oraz 2 zł za obligacje 10-letnie za każdą sztukę obligacji. Innym sposobem wcześniejszego zbycia obligacji jest znalezienie innego inwestora chętnego na zakup naszych obligacji i sprzedanie ich na podstawie zwykłej umowy cywilno-prawnej z nabywcą.

Najważniejsze cechy i zalety obligacji skarbowych przedstawia poniższa tabela:

Skarbowe obligacje oszczędnościowe

Rodzaje

2-letnie o stałym oprocentowaniu

3-letnie o zmiennej stopie procentowej

4-letnie indeksowane

10-letnie indeksowane

Symbol

DOS

TOZ

COI

EDO

Wartość jednej obligacji

100 zł

(wartość nominalna)

Nabywcy

Osoby fizyczne (rezydenci i nierezydenci), stowarzyszenia oraz inne organizacje społeczne i zawodowe, a także fundacje wpisane do rejestru sądowego.

Cena sprzedaży

100 zł

Cykl sprzedaży

Miesięczny

Kanały sprzedaży

Oddziały PKO Banku Polskiego, Punkty Obsługi Klientów Domu Maklerskiego PKO BP, Internet, telefon, umowa cywilno-prawna.

Zamiana

Możliwość przedłużenia oszczędzania, polegająca na tym, że za pieniądze z wykupywanych (starych) obligacji lub ich części, można kupić dowolne obligacje dostępne w nowej ofercie.

Cena zamiany

99,90 zł

Oprocentowanie

Stałe

Zmienne – aktualizowane co pół roku, naliczane na podstawie wskaźnika WIBOR6M

Zmienne – aktualizowane co rok, uzależnione od inflacji i stałej marży

Zmienne – aktualizowane co rok, uzależnione od inflacji i stałej marży,

Odsetki

Odsetki są kapitalizowane po pierwszym roku i wypłacane po 2 latach od dnia zakupu

Odsetki są wypłacane co pół roku

Odsetki są wypłacane co roku

Odsetki są kapitalizowane po każdym rocznym okresie odsetkowym i wypłacane po 10 latach od dnia zakupu

Wcześniejsze zakończenie oszczędzania

W razie konieczności wcześniejszego zakończenia oszczędzania (przedterminowy wykup)

można wycofać wpłacone pieniądze (zwrócić dowolną liczbę posiadanych obligacji). Od wypłacanych środków odejmowana jest opłata za przedterminowy wykup

Wykup

Dwa lata

od dnia zakupu

Trzy lata

od dnia zakupu

Cztery lata

od dnia zakupu

Dziesięć lat

od dnia zakupu

Zalety

Zysk określony jest z góry, już w dniu zakupu obligacji nabywca zna wysokość odsetek jakie otrzyma za dwa lata

Regularny (co pół roku) dopływ gotówki z wypłat odsetek

Stała marża odsetkowa –

zysk zawsze powyżej inflacji

Stała marża odsetkowa –

zysk zawsze powyżej inflacji; coroczna kapitalizacja odsetek – znacznie zwiększa zyskowność

Źródło: obligacjeskarbowe.pl

Obligacje korporacyjne

Obligacje korporacyjne to atrakcyjniejsze pod względem rentowności, ale też dużo bardziej ryzykowne niż obligacje skarbowe formy inwestowania. Rynek obligacji korporacyjnych rozwinął się szczególnie dynamicznie po utworzeniu 30 września 2009 GPW Catalyst, czyli rynku notowań dla obligacji.

Po co przedsiębiorstwa emitują obligacje?

Powodów, dla których przedsiębiorstwa emitują obligacje może być wiele. Najważniejszym powodem jest możliwość tańszego uzyskania finansowania niezbędnego dla rozwoju firmy niż kredyt bankowy. Dotyczy to szczególnie renomowanych przedsiębiorstw, które są w stanie uplasować emisje obligacji po atrakcyjnej dla siebie, ale również dla inwestorów cenie. Kolejnym powodem może być fakt braku zabezpieczenia lub niechęć/brak możliwości zabezpieczenia kredytu. Bank nie udzieli przedsiębiorstwu kredytu bez ustanowienia zabezpieczenia. W takim wypadku jedną z możliwości jest emisja obligacji bez zabezpieczenia.

Typy obligacji korporacyjnych

Oprócz różnych typów obligacji, o których wspomniałem wyżej charakteryzując obligacje, w przypadku obligacji korporacyjnych warto wspomnieć jeszcze o innej ich klasyfikacji. Wg tej klasyfikacji obligacje mogą być zabezpieczone lub mogą być emitowane bez zabezpieczenia. Różnica polega na tym, że w przypadku ustanowienia zabezpieczenia w sytuacji upadłości przedsiębiorstwa powołany administrator zabezpieczenia ma prawo dochodzić zwrotu należności poprzez sprzedaż przedmiotu zabezpieczenia i w ten sposób zaspokoić roszczenia inwestorów. Zabezpieczeniem najczęściej są nieruchomości poprzez wpis w hipotece oraz ruchomości poprzez wpis w rejestrze zastawów. W przypadku obligacji niezabezpieczonych, inwestorzy mogą się dla odmiany zaspokajać z całości majątku emitenta, oczywiście w odpowiedniej kolejności z uwzględnieniem przepisów prawa. Do emisji obligacji niezabezpieczonych dochodzi najczęściej w przypadku dużych i renomowanych przedsiębiorstw, które spłatę swoich zobowiązań gwarantują swoim dobrym ratingiem, czyli dobrą sytuacją finansową.

Specyficznym rodzajem obligacji są obligacje podporządkowane. Są to takie obligacje, z których roszczenia inwestorów w przypadku upadłości przedsiębiorstwa są realizowane w ostatniej kolejności, tylko przed akcjonariuszami. Z tego punktu widzenia jest to „najgorszy” typ obligacji, bo mocno komplikuje inwestorom odzyskanie należnych im pieniędzy w przypadku kłopotów finansowych emitenta. Tego typu obligacje często emitują Banki, bo w ten sposób, po uprzednim uzyskaniu zgody KNF, są uprawnione do zaliczenia ich do szeroko rozumianych kapitałów własnych jako ich substytut. Jest to bardzo istotny przywilej z punktu widzenia Banków w dobie mocno zaostrzających się wymogów kapitałowych nakładanych na Banki przez instytucje nadzorcze.

Płynność obligacji korporacyjnych

Z punktu widzenia inwestorów płynność aktywów to bardzo istotna cecha a jej brak powoduje często niechęć do inwestowania w określone klasy aktywów. Tak jak wspomniałem wyżej, od 2009 istnieje giełda (Catalyst), na której inwestorzy mogą sprzedawać i kupować obligacje. Oznacza to, że obligacje można kupić na rynku pierwotnym poprzez zapis w okresie subskrypcji, ale można to uczynić również później w dowolnym momencie przed wykupem obligacji. Nie oznacza to jednak, że będzie to jednakowo opłacalne. Najkorzystniej jest jednak kupić obligacje na rynku pierwotnym, choćby z tego powodu, że można w ten sposób uniknąć prowizji maklerskich za zlecenia giełdowe. Kupując obligacje na rynku wtórnym trzeba zwrócić uwagę na jej cenę. Mamy tu do czynienia bowiem z dwiema cenami:

  • „cena czysta”, czyli kurs obligacji podawany zawsze jako procent wartości nominału, np. 0.97
  • „cena brudna”, czyli kurs obligacji powiększony o narosłe odsetki od daty początku bieżącego okresu odsetkowego

Trzeba pamiętać, że jako cenę zakupu za jaką jesteśmy skłonni kupić obligację podajemy „cenę czystą”, ale rozliczenie zawsze następuje wg „ceny brudnej”. To oznacza, że kupujący płaci, a sprzedający otrzymuje cenę powiększoną o narosłe odsetki. Oczywiście aby być uczestnikiem handlu obligacjami na rynku wtórnym niezbędne jest posiadanie rachunku inwestycyjnego w jednym z działających na rynku biur maklerskich. Zakładając taki rachunek warto zwrócić przede wszystkim uwagę na to:

  • czy biuro pobiera opłatę roczną za prowadzenie rachunku a jeśli tak to w jakiej wysokości
  • jaka jest prowizja za zlecenia (wyrażona procentowo od wartości transakcji kupna/sprzedaży), często obwarowana dodatkowym warunkiem prowizji minimalnej (np. minimum 3 zł bez względu na wartość zlecenia)
  • jakie dodatkowe usługi oferuje biuro maklerskie, np. dostęp do analiz sporządzanych przez analityków biura

W tym miejscu warto również wspomnieć, że zyski uzyskane z obligacji objęte są 19% podatkiem Belki. Zyski te mogą wynikać z odsetek, dyskonta (zarówno w wyniku zakupu od emitenta poniżej ceny nominalnej jak również w wyniku zakupu na rynku wtórnym poniżej ceny nominalnej) jak również zyski uzyskane z przedterminowej sprzedaży obligacji na rynku wtórnym.

Czy warto inwestować w obligacje?

Najprostsza odpowiedź brzmi TAK. Moim zdaniem obligacje, zarówno skarbowe jak i korporacyjne, powinny się znaleźć w zrównoważonym portfelu każdego inwestora. Oczywiście ich udział będzie zależał od profilu inwestycyjnego inwestora – jego oczekiwań co do potencjalnego zysku oraz apetytu na ryzyko. Często obligacje są traktowane jako substytut lokaty bankowej ze względu na odsetkowy charakter obu produktów. Niestety nie jest to słuszne podejście, a oba produkty ze względu na dzielące je różnice należy traktować jako alternatywne formy oszczędzania. Podstawowa różnica na korzyść lokat bankowych to gwarancje BFG, którymi objęte są wszystkie depozyty bankowe do równowartości 100 tys euro. Gwarancją taką nie są objęte obligacje, nawet te emitowane przez Banki. Choć trzeba powiedzieć otwarcie, że obligacje skarbowe ze względu na gwarancje Skarbu Państwa są nawet bardziej bezpiecznym produktem niż lokata bankowa. Na korzyść obligacji przemawiają z kolei wyższa rentowność (w przypadku obligacji korporacyjnych) oraz lepsza płynność. Dzięki istnieniu regulowanego rynku wtórnego inwestor może wyjść z inwestycji nie tracąc prawa do narosłych odsetek. W przypadku wcześniejszego zerwania lokaty narosłe odsetki najczęściej przepadają. Inwestycje w obligacje należy też odróżnić od inwestycji w fundusze obligacji. Inwestując w obligacje oczekujemy jak najwyższej rentowności podczas gdy cena jednostek w funduszu obligacyjnym rośnie wtedy gdy rosną ceny obligacji czyli spada ich rentowność.

Kolejną bardzo istotną kwestią przed podjęciem decyzji o zainwestowaniu w ten produkt jest analiza finansowa emitenta obligacji. Oczywiście w przypadku obligacji skarbowych analiza taka nie jest potrzebna – Skarb Państwa całym swoim majątkiem gwarantuje ich wykup i płatność odsetek. W przypadku obligacji korporacyjnych ryzyko kredytowe związane z taką inwestycją jest nieporównywalnie wyższe, stąd do inwestycji w takie obligacje powinniśmy podejść tak jak Banki podchodzą do oceny swoich klientów udzielając im kredytów. Oczywiście zwykły inwestor nie ma najczęściej takich narzędzi i kompetencji jak analityk bankowy stąd moja rada jest taka, że jeśli decydujemy się na inwestycję w obligacje korporacyjne to powinniśmy inwestować w obligacje emitowane przez duże i renomowane przedsiębiorstwa, aby w ten sposób do minimum ograniczyć ryzyko niewywiązania się emitenta ze swoich obowiązków. W ostatnim czasie byliśmy świadkami kilku emisji obligacji, których emitenci mieli problem z ich wykupem. Stąd jeszcze raz bardzo przestrzegam przed pochopnym inwestowaniem w obligacje korporacyjne małych i bliżej nam nieznanych przedsiębiorstw. Jeśli chodzi o obligacje skarbowe to na szczególną uwagę zasługują obligacje dziesięcioletnie.

Opis ten nie wyczerpuje oczywiście wszystkich aspektów związanych z inwestowaniem w obligacje. Tradycyjnie zachęcam więc Was do dzielenie się Waszymi doświadczeniami oraz zadawanie pytań w komentarzach do artykułu.

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany.

CommentLuv badge